AIDS HASTALARINDA AĞRI
Ağrı, HIV ile enfekte kişilerde özellikle de AIDS geliştiğinde sık karşılaşılan bir sorundur. AIDS hastalarında ağrı sıklığı % 30 – % 90 arasında değişmektedir. Özellikle de hastalığın son evrelerinde hastalık ilerledikçe ağrı sıklığı da artar. AIDS’de tanımlanan ağrı çeşitlilik göstermektedir. En sık tanımlanan ağrı durumlar; baş ağrıları, ağız ve boğaz ağrılar, karın ve göğüs ağrıları, eklem ağrıları, kas ağrıları ile nöropati olarak bilinen sinir kökenli ağrılı durumlardır. AIDS’li hastada toplam 405 ağrı tipi tariflenmiştir. HIV hastalığı olan kadınlarda ağrının sıklığı ve şiddeti erkeklerden daha fazladır. AIDS’li kadınlarda baş ağrısı daha sıktır.
HIV’li hastalardaki ağrının fiziksel ve psikolojik fonksiyonlar üzerine olduğu kadar tüm hayat kalitesi üzerine önemli bir olumsuz etkisi vardır. Ağrısı olmayan hastalarda intihar fikri %20 iken, ağrılı hastalarda %40 olarak bildirilmiştir. Ağrılı HIV’li hastalar fonksiyonel olarak daha fazla zarar görmüşlerdir. Bu fonksiyonel kayıp büyük ölçüde ağrının şiddet ve depresyon düzeyi ile orantılıdır. Ağrılı hastalar daha sıklıkla işsiz yada yardıma muhtaç durumdadır ve daha az sosyal desteğe sahiptirler.
Hastaların % 66’sının ilaç almama ya da ağrı için ilaç dışı tedavilere baş vurması, %50’sinin ağrı kesici ilaç reçetesine sahip olmaması ya da bir ağrı uzmanına ulaşamaması ve %50’sinin aile/arkadaşlar/doktorlar kötü kullanacağı ya da bağımlı olacağı düşünülerek morfin ve benzeri ilaçları kullanmalarını engellemeleri tedaviyi eksik bırakmaktadır. Aktif olarak ilaç bağımlısı olan ya da madde bağımlılığı hikayesi olan HIV’li hastaların ağrı tedavisi konusu daha da güç olmaktadır.
Ne yazık ki, ağrının varlığı yada şiddeti objektif olarak değerlendirilemez. Klinisyen ağrı şikayetini kabul etmeli, saygı göstermeli ve ağrının değerlendirme, tanı ve tedavisine önem vermelidir. Kanser ağrı literatüründen elde edilen deneyimler göstermiştir ki; hayatı tehdit eden hastalığı olan madde bağımlılarında morfin ve benzeri ağrı kesicileri kullanarak ve aşağıda belirtilmiş ağrı tedavi prensiplerini uygulayarak ağrıyı yeterince kontrol etmek ve bunu güvenle yapmak mümkündür
- HIV’li madde bağımlılarının ağrı kontrolüne ihtiyaçları vardır.
- Ağrı şikayeti dikkate alınmalı ve saygı gösterilmelidir.
- Madde bağımlılığı etiketine dikkat edilmelidir.
- Bütün madde bağımlıları aynı değildir. Aktif kullananlar ve iyileşmiş durumda olanlar ayırt edilmelidir.
- Ağrı tedavisi bireyselleştirilmelidir.
- HIV hastalığı olan ağrılı hastalar için kaydedilmiş ağrı tedavi prensipleri kullanılmalıdır.
- Çok yönlü yaklaşım uygulanmalı: ilaç ve ilaç dışı işlemsel yöntemler, psikososyal konulara dikkat edip, takım yaklaşımı uygulanmalıdır.
AIDS’de ağrı; psikolojik ve fonksiyonel hastalığa büyük ölçüde katkıda bulunan klinik olarak önemli bir problemdir. Ağrı tedavi edilebilir, bu nedenle AIDS’li hastaların bakımında bir hedef olmalıdır. Madde bağımlıları ve kadınlar AIDS ağrı popülasyonun özellikle yetersiz tedavi edilmiş kısmını oluştururlar ve özel dikkat gerektirirler.
